در ایام شهادت جانسوز بزرگ‌بانوی اسلام، حضرت فاطمه زهرا(س) در گفت‌وگو با حجت‌الاسلام‌والمسلمین وحید قنبری‌راد، مدرس و پژوهشگر حوزه دین به بررسی ابعاد شخصیتی، مراتب والای علمی و سیره عملی و تمدن‌ساز آن حضرت پرداختیم. شخصیتی تاریخ‌ساز که نه‌تنها اسوه ایمانی برای جامعه بشری و قطب عالم امکان، حضرت مهدی(عج) به شمار می‌روند، بلکه مشی رفتاری ایشان تجلی عینی پیوند میان حیا، فقاهت و مسئولیت‌پذیری سیاسی است. در این گفت‌وگو با بازخوانی فرازهایی از خطبه ماندگار و پرمعارف فدکیه، درس‌ها و پیام‌های عملی این حرکت تاریخی را واکاوی کرده‌ایم تا نشان دهیم چگونه زنی مسلمان با حفظ حجاب برتر و پایبندی به اصول عفاف می‌تواند در کانون پیچیده‌ترین بحران‌های سیاسی، نقشی روشنگرانه، فعال و تمدن‌ساز ایفا کند؛ رویکردی که امروز بهترین الگو برای حضور باصلابت و آگاهانه همگان اعم از زن و مرد در جامعه اسلامی است. در ادامه، مشروح این گفت‌وگو را می‌خوانید.
حضرت زهرا(س)؛ محور آفرینش و سرچشمه خیر و برکت جهان هستی
حضرت صدیقه طاهره(س) به حقیقت برترین و برجسته‌ترین الگوی انسانی است که نه‌تنها برای بانوان در سراسر گیتی نمونه و سرمشقی ارزشمند است، بلکه حتی برای وجود نازنین قطب عالم امکان، حضرت مهدی(عج) نیز اسوه و الگو به شمار می‌آید؛ چنان‌که امام زمان(عج) در بیانی شریف می‌فرماید: «فی ابنة رسول‌الله لی اسوة حسنة» (دختر رسول خدا(س) برای من الگویی نیکو است). بررسی زندگی پرفرازونشیب و پردرد و اندوه حضرت زهرا(س) گویای آن است که روح متعالی آن حضرت همواره در بستر زمان جاری بوده و نظاره‌گر و هدایت‌بخش امور جهان و جهانیان، به‌ویژه شیعیان عالم است. در حدیث قدسی آمده است خداوند متعال به پیامبر اکرم(ص) فرمود: «لولاک لما خلقت الافلاک و لولا علی لما خلقتک و لولا فاطمه لما خلقتکما»؛ بر پایه این حدیث، آفرینش جهان هستی به برکت وجود پرخیر حضرت زهرا(س) رقم خورده است.
اهمیت جایگاه علمی و معرفتی حضرت زهرا(س)
«محدَّثه» لقبی است که روایات متعددی فاطمه زهرا(س) را بدان خوانده‌اند؛ بانویی که فرشته الهی با او از حقایق سخن می‌گفت، ایشان املا می‌فرمود و امیرالمؤمنین(ع) آن را به رشته تحریر درمی‌آورد. حضرت فاطمه(س) دانشمندی است که بدون بهره‌وری از کلاس‌های مرسوم بشری و تنها در مکتب رسالت و آموزگاری پیامبر اکرم(ص) به بالاترین مراتب معرفت و علم دست یافت. در شأن علمی و جایگاه آموزشی ایشان همین بس که پیامبر گرامی اسلام(ص) ایشان و اهل‌بیت(ع) را دروازه‌های آگاهی امت خوانده و فرموده‌است: «خداوند متعال علی، همسر و فرزندانش را حجت بر مردم قرار داده و آنان درهای علم و آگاهی در میان امت من هستند؛ هر که به آنان تمسک جوید به راه راست رهنمون شده است».
گواه دیگر بر این رفعت علمی، اعجاب و تحسین پیامبر(ص) نسبت به پاسخ‌های عالمانه و عمیق دختر گرامی‌اش است؛ آنجا که در جمع یاران پرسید: «ما خیر للنساء؟» (چه چیز برای زنان از همه بهتر است؟) و اصحاب در پاسخ فروماندند. امام علی(ع) پرسش را به فاطمه(س) رساند و ایشان فرمود: «چرا نگفتی بهترین چیز برای زنان این است که نه آنان مردان بیگانه را ببینند و نه مردان نامحرم، ایشان را؟ (روابط و خلوت‌های غیرضروری نداشته باشند)». پیامبر(ص) با شنیدن این پاسخ فرمود: چه کسی این را به تو آموخت؟ و چون علی(ع) پاسخ داد «فاطمه»، رسول خدا(ص) فرمود: «انها بضعة منی»؛ فاطمه پاره‌ای از جان و حقیقت من است.
جلوه عصمت و بینش توحیدی در خطبه فدکیه
بررسی خطبه شریفه فدکیه که در جریان دفاع از حق امامت و ولایت امیرالمؤمنین(ع) و اهل‌بیت(ع) ایراد شد، گواهی روشن بر عمق مرتبت علمی و اتصال آن حضرت به سرچشمه وحی الهی است. این دانش و معرفت ژرف سبب شده بود ایشان در قله عصمت، عفت و عرفان ناب جای بگیرد. از این رو، سیره رفتاری و بیانات ایشان اسوه‌ای جاویدان برای همه مسلمانان و به‌ویژه بانوان جامعه اسلامی است؛ بانوانی که امروز نیز در صحنه‌های گوناگون اجتماعی، پاسداری از مکتب اهل‌بیت(ع) و دفاع از کیان جامعه اسلامی حضوری اثرگذار دارند. بر همین اساس است آنچه بیان فرموده‌اند و آنچه به عنوان سیره رفتاری در میان ما به یادگار گذاشته‌اند الگوی شایسته‌ای است که حتی اهل‌بیت(ع) به‌ویژه امام زمان(عج) نیز آن را سرمشق خود قرار داده‌اند. امید است این حضور برای همگان که در عرصه‌های اجتماعی و تجمعات شبانه و سایر تجمعاتی که امروزه در دفاع از جمهوری اسلامی و رهبر جامعه برگزار می‌شود حضور فعال دارند، الگو باشد.
کیفیت ورود آن حضرت به مسجد برای دفاع از ولایت، رویدادی ماندگار و سرشار از آموزه‌های رفتاری است.
زمانی که خبر فدک به حضرت رسید: «چادر بر خود پوشید و در میان گروهی از زنان خویشاوند و خدمتکارانش رهسپار مسجد شد، در حالی که لبه‌های چادر بر زمین می‌رسید و راه رفتنش یادآور شیوه راه رفتن پیامبر خدا(ص) بود. وارد شد در حالی که مجلسی از مهاجران و انصار گرد او فراهم بود. سپس پرده‌ای میان ایشان و حاضران آویخته شد. آن حضرت ناله‌ای جانسوز برآورد که مجلس را منقلب کرد و همگان به گریه افتادند؛ سپس لختی درنگ فرمود تا اشک‌ها فرونشست و همهمه مجلس آرام گرفت». سپس شجاعانه، مستدل و مبتکرانه به خطابه پرداخت و حقایق را آشکار کرد.
مؤلفه اقتدار زن در کنشگری سیاسی، عفاف است
در بررسی خطبه ایشان چند فراز را مثال می‌آورم؛ از عبارت «و لاثت خمارها علی رأسها، و اشتملت بجلبابها» (سرپوش بر سر بست و چادر بر خود افکند) این آموزه روشن بدست می‌آید که عفاف و پوشش کامل، نه تنها سدی در برابر حضور اجتماعی، اقتصادی و سیاسی زن نیست، بلکه پوشش برتر، بستر و ضامن حضور بالنده بانوان حتی در پیچیده‌ترین و حساس‌ترین میدان‌های سیاسی است. نمی‌توان به بهانه دست‌وپاگیر بودن پوشش از آن چشم پوشید و نه به بهانه حفظ حجاب، زن را از فعالیت‌های اثرگذار دینی و اجتماعی محروم کرد.
همچنین تعبیر «تطأ ذیولها» (که نشان می‌دهد بلندی چادر تا روی پا و امتداد زمین بود) تأکیدی مضاعف بر اهمیت صیانت از حدود پوشش و انتخاب حجاب برتر حتی در موقعیت‌های پرتحرک و پرالتهاب اجتماعی است. یعنی زن می‌تواند با پوشش کامل و حجاب برتر در تمام عرصه‌ها ازجمله در پیچیده‌ترین حوادث سیاسی ورود پیدا کرده و از ارزش‌های دینی خود دفاع کند و به همین دلیل نمی‌توان به بهانه اینکه حضور در عرصه سیاسی و اجتماعی با عفاف و حجاب سازگار نیست، زن را از حضور در چنین عرصه‌هایی محروم کرد، چرا که می‌بینیم حضرت فاطمه(س) با حفظ حجاب و عفاف در پیچیده‌ترین حادثه سیاسی حضور پیدا کرد.
شکوه در عین تواضع و همانندی با سیره نبوی
در فراز دیگر حضرت می‌فرماید: «و أقبلت فی لمّة من حفدتها و نساء قومها»؛ این جمله به ما می‌آموزد داشتن جایگاه و شأن سیاسی با فروتنی و همراهی با مردم منافاتی ندارد. حضرت زهرا(س) با وجود زندگی ساده و مردمی، هنگام ورود به عرصه مطالبه‌گری، با همراهی جمعی از بانوان باوقار، با هیبت و شکوهی خاص به مسجد وارد شد تا وزن و پیام حرکت خویش را به گوش دیگران برساند.
افزون بر این، در عبارت «ما تخرم مشیتها مشیة رسول‌الله» این نکته نمایان است که حضرت فاطمه(س) نه‌تنها در اندیشه، معرفت و سیاست، بلکه در رفتار عینی و حتی شیوه گام برداشتن، تجلی تمام‌عیار رسول اکرم(ص) بود؛ گویی تجسم عینی پیامبر(ص) بار دیگر به صحنه آمده است تا خفتگان را بیدار کند.
پاسداری از سرمایه‌های معنوی الزام همگانی دارد
اما فراز «أجهش القوم لها بالبکاء فارتجّ المجلس» گواه نفوذ عمیق معنوی و حقانیت کلام آن حضرت است؛ رحلت پیامبر(ص) و مظلومیت حضرت فاطمه(س) به‌گونه‌ای تأثیر گذاشته بود که مهاجر و انصار با شنیدن صدای حضرت فاطمه(س) آنچنان بی‌تابی می‌کردند که هر یک خود را بر زانوی دیگر قرار می‌دادند و اشک می‌ریختند، چرا که «اجهش» به معنای چنین بی‌تابی و بی‌قراری است. امید است با الهام از این سیره حضرت فاطمه(س) و نشر آن در جامعه، شاهد رشد و بالندگی فرهنگ عفاف و حجاب باشیم تا بدین وسیله راه بر نفوذ دشمنان دین بسته شود و سرمایه‌های ارزشمند این کشور که جوانان باایمان هستند به تاراج و یغما برده نشوند.
نظر شما